PFAS in ons eten is geen verrassing, maar hoeveel zit er in verse producten zoals garnalen? Omroep Zeeland liet garnalen uit Vlissingen testen.
Op zich is de keuze om garnalen te laten testen op PFAS best logisch. Hoewel er op de Westerschelde van Antwerpen tot Fort Rammekens niet gevist mag worden, bleek de afgelopen jaren dat ook garnalen die in de monding van de Westerschelde werden gevangen, soms te veel aan PFAS bevatten. En het is mogelijk om in de Vlissingse vissershaven garnalen te kopen van schepen die garnalen vissen in de monding van de Westerschelde en langs de Belgische kust.
Garnalen laten testen
We kochten twee weken achter elkaar in Vlissingen garnalen en stuurden die op naar Nofalab in Schiedam. Het bedrijf voert sinds vorig jaar gecertificeerde testen uit op de aanwezigheid van PFAS, onder andere in voedsel. "Nadat het RIVM met een waarschuwing voor hobby-eieren kwam, zijn we ook voor particulieren testen gaan aanbieden", vertelt salesmanager Menno Huisman van het laboratorium.
De gegevens worden uitgelezen
Omdat normaal gesproken een test honderden euro's kost, ontwikkelde het bedrijf een goedkopere versie. "We zagen dat naast een gat in de markt er ook een zekere maatschappelijke verantwoordelijkheid ligt als het om PFAS gaat", zegt Huisman. "Daarom bieden we een relatief goedkope test aan, die ook eenvoudig te interpreteren is. Wanneer de uitslag groen is, is het veilig, rood is dat niet."
Toenemende vraag
Huisman verwacht dat de vraag naar testen de komende tijd stabiel zal blijven of misschien wel zelfs toe zal nemen, omdat we volgens hem nog lang niet van PFAS af zijn. Maar op korte termijn vanwege de grote vraag een test aanbieden die nóg goedkoper is, dat zit er volgens het bedrijf niet in. "De kosten voor de machines en het opleiden van mensen die er mee om kunnen gaan zijn behoorlijk."
PFAS in testvloeistof
Quality control officer Simone de Roover neemt ons en de garnalen mee de diverse laboratoria in. De garnalen worden eerst gevriesdroogd en tot een poeder gemalen. Daarna worden er diverse handelingen gedaan om de PFAS eruit te halen. Het monster wordt vervolgens door een machine 'uitgelezen'. De Roover heeft goed nieuws; ondanks dat er wel zeven soorten PFAS in het monster zitten, zijn de hoeveelheden totaal minder dan de toegestane consumptiegrens.
Waarschuwing
Om daar zeker van te zijn leggen we de resultaten aan milieuchemicus Chiel Jonker voor van de Universiteit Utrecht. Die heeft toch een kleine waarschuwing: "Ondanks dat er minder PFAS in de garnalen zit dan de grens voor consumptie, zit er wel een hoeveelheid in waarbij je rekening mee moet houden hoeveel je er van eet. Omdat we in het dagelijks leven sowieso al meer van de chemicaliën binnenkrijgen dan goed voor ons is, verhoog je die hoeveelheid door deze garnalen te eten. Hou daar rekening mee."
In de praktijk bijna geen controles
In praktijk worden de vangsten die in Vlissingen aankomen vrijwel nooit gecontroleerd op PFAS door de Nederlandse Voedsel- en Warenautoriteit (NVWA). Vissers en vishandelaren doen dat ook niet, want het duurt te lang en kost te veel.
Het testresultaat van de garnalen
Wat is de norm voor de hoeveelheid PFAS die je binnen mag krijgen?
Het RIVM hanteert de EFSA-grens voor de som van 4 soorten PFAS (PFOS, PFOA, PFNA, PFHxS). Die is 4,4 nanogram (ng, één miljardste gram) per kilogram (kg) lichaamsgewicht per week. Iemand van 78 kg mag dus ongeveer 343 ng per week aan die PFAS binnenkrijgen, om onder de veilige norm te blijven. Ons monster garnalen bevatte 3,4 ng. Dat betekent dat de persoon die we beschrijven 100 gram per week aan garnalen kan eten om binnen de grens te blijven.
Maar gemiddeld krijgen we volgens het RIVM al 4,6 ng/kg binnen via ons eten en drinken. Het daarbij nog eten van de garnalen zou een verdubbeling betekenen.
Om het nog ingewikkelder te maken raadt het RIVM het eten van vis en garnalen overigens met mate wel aan vanwege de gezonde stoffen die ze bevatten, zoals eiwitten en Omega-vetzuren.
Over Cotecna Lab Netherlands
Cotecna Lab Netherlands (tot 1 januari 2027 actief onder de naam NofaLab) biedt betrouwbare laboratoriumtests en analytische diensten, met een specialisatie in toepassingen voor levensmiddelen, diervoeders en de industrie. Met een ISO 17025-accreditatie (L440) levert Cotecna Netherlands nauwkeurige, wetenschappelijk onderbouwde resultaten die duurzaamheid, naleving van regelgeving en operationele efficiëntie ondersteunen. Met behulp van deskundige kennis en geavanceerde technologie helpt Cotecna Netherlands klanten hun processen te optimaliseren, de productiviteit te verhogen en te voldoen aan internationale kwaliteits- en veiligheidsnormen.